TTIP - globalne zmiany za naszymi plecami

TTIP – globalne zmiany za naszymi plecami

Już od ponad roku Unia Europejska negocjuje umowę handlową ze Stanami Zjednoczonymi. TTIP, czyli Transatlantyckie Partnerstwo na rzecz Handlu i Inwestycji, zamiast ogłaszanego rozwoju ekonomicznego i nowych miejsc pracy, doprowadzi do deregulacji europejskiego rynku i zniesienia istniejących ograniczeń wolnego handlu. Sam sposób negocjacji tego kluczowego dla nas dokumentu stawia też pod znakiem zapytania ‚resztki’ europejskiej demokracji.

Celem TTIP jest ułatwienie handlu międzynarodowego, co w praktyce oznacza uwspólnienie reguł wymiany. Oczywiście można zastanawiać się na ile prawo Unii Europejskiej odpowiada nam, jako obywatelom i obywatelkom. Jednak Stany Zjednoczone mają znacznie słabsze regulacje chroniące ludzi i środowisko, dlatego dla europejskich państw członkowskich podpisanie traktatu oznaczać będzie ‚równanie w dół’. Kluczowe zmiany dotyczyć mogą produkcji żywności – Stany Zjednoczone zezwalają na używanie pestycydów, substancji toksycznych w produkcji, genetycznie modyfikowanych gatunków. Zagrożone będą i tak już ograniczone prawa pracownicze; przewiduje się także wzrost bezrobocia.

Wiele kontrowersji wzbudza też zapis dotyczący rozwiązywania sporów miedzy państwami a inwestorami (ISDS). Daje on korporacjom możliwość wytaczania procesów państwom, które działają na ich niekorzyść, powodując straty finansowe. Ten mechanizm jest już elementem istniejących mniejszych umów handlowych, dlatego znane są skutki wprowadzenia takich zapisów. Dla przykładu, firma australijska pozwała Salwador za niewydanie koncesji na wydobycie złota, które mogłoby doprowadzić do skażenia wody pitnej a Szwedzka korporacja wystąpiła przeciwko Niemcom, kiedy te wycofały się z rozwoju energii jądrowej. Procesy toczą się przed trybunałem arbitrażowym z udziałem korporacyjnych prawników, a państwa zobowiązane są do zapłaty milionowych lub nawet miliardowym odszkodowań. Za co? Za (i tak należąca do rzadkości) próbę ochrony ludzi i środowiska.

Sam proces negocjacji paktu jest tajny, czyli pozostaje poza kontrolą obywateli i obywatelek. Sprawozdania z obrad nie są jawne; przecieki donoszą o nieformalnych spotkaniach przed rozpoczęciem negocjacji czy zaleceniach kontroli przekazu medialnego o TTIP. Podsumowując, nie wiemy jaka jest wstępna treść dyskutowanego dokumentu ani jak przebiega proces jego powstawania.

Pomimo trudność w dostępie do informacji, organizacje europejskie podejmują działania na rzecz otwarcia negocjacji jak i przerwania prac na dokumentem. Europejska koalicja inicjatyw i NGOsów złożyła wniosek do Komisji Europejskiej o uruchomienie Europejskiej inicjatywy Ustawodawczej (narzędzia, które daje milionowi obywateli i obywatelek możliwość proponowana aktów prawnych). Wniosek został odrzucony, komisja argumentowała, że inicjatywa obywatelska nie może dotyczyć negocjowanego dopiero aktu; tłumaczyła, że mechanizm został wprowadzony, aby proponować nowe regulacje prawne a nie blokować już dyskutowane. Jakie w takim razie pozostają nam możliwości wpływu?

Sprawa zostanie rozpatrzona przez sąd. Tymczasem, pomimo chwilowej porażki, europejskie inicjatywy organizują się, aby domagać się przerwania negocjacji. Zbierane są podpisy pod petycja ‘stop TTIP’, odbył się europejski dzień akcji protestacyjnych, kolejni parlamentarzyści zmuszani są do zabrania głosu i wytłumaczenia się z kontrowersyjnych negocjacji. W Polsce o sytuacji informuje na bieżąco Instytut Globalnej Odpowiedzialności.

Wejście w życie w 1994 roku Północnoamerykańskiego Układu Wolnego Handlu (NAFTA) a potem konferencja Światowej Organizacji Handlu na temat wolnego handlu na początku nowego tysiąclecia doprowadziły do masowych protestów i wzmocnienia się ruchu alterglobalistycznego. Czy TTIP stanie się pretekstem do sprzeciwienia się kolejnej fali neoliberalnych reform i wzmożenia debaty na temat alternatywnej wizji handlu i systemu ekonomicznego?

* Na podstawie wystąpienia Miguela Angel Verde ‘TTIP – what next?’ podczas #Fix Europe Campus, organizowanego przez European Alternatives, październik 2014

Więcej informacji:

https://stop-ttip.org

http://www.independent.co.uk/voices/comment/what-is-ttip-and-six-reasons-why-the-answer-should-scare-you-9779688.html

http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/unijna-agenda/20141121/monbiot-ttip-gdzie-jestesmy-po-roku-walki

http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/unijna-agenda/20141121/monbiot-ttip-gdzie-jestesmy-po-roku-walki